Kupuj kryptowaluty BLIKiem ⚡
Błyskawiczne wpłaty bez opłat i prowizji na giełdzie OKX.
Order Book, czyli arkusz ofert, to w czasie rzeczywistym aktualizowana lista wszystkich oczekujących zleceń kupna i sprzedaży dla danego aktywa na giełdzie. Ściana buy lub sell to po prostu gigantyczne, nienaturalnie duże skupisko tych zleceń na jednym konkretnym poziomie cenowym, które działa jak fizyczna zapora blokująca dalszy ruch kursu. Żeby zrozumieć rynek, musisz przestać patrzeć na kolorowe świeczki na wykresie. Wykres pokazuje przeszłość. Arkusz ofert pokazuje zamiary.
Zrobiliśmy na wdrożeniu testy obciążeniowe o 3 nad ranem we wtorek. Potem zawiesiło się API giełdy, więc wprowadzono poprawkę na szybko przed otwarciem sesji. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że cały ten rynkowy mechanizm sypie się w drobny mak, gdy brakuje płynności. Widać to w arkuszu. Widzisz tam nagie liczby. Ktoś chce kupić. Ktoś chce sprzedać. Reszta to szum medialny.
Dlaczego arkusz ofert to jedyne miejsce, gdzie widać prawdziwy handel?
Większość początkujących traderów gapi się w oscylatory. A to błąd. Order Book to surowa baza danych. Zawiera zlecenia z limitem ceny (limit order), które czekają na realizację. Dopóki ktoś nie uderzy w rynek zleceniem rynkowym (market order), cena stoi w miejscu. To jest bez mała najgorsza opcja z wszystkich, gdy grasz na ślepo. Arkusz ofert dzieli się na dwie brutalne strefy. Stronę popytu i stronę podaży. Bid i ask.
Strona bid to oferty kupna. Ludzie chcą zapłacić jak najmniej. Ustawiają się w kolejce na dole. Strona ask to oferty sprzedaży. Tu z kolei sprzedający chcą wyrwać jak najwięcej. Ustawiają się na górze. Pomiędzy nimi zieje dziura. To spread. Im większy spread, tym gorzej handluje się danym aktywem. To czysta matematyka.
Zlecenia limit order stanowią bez mała prawie osiemdziesiąt procent całego ruchu w arkuszu na dużych giełdach. Ale one same nie ruszają ceny. One budują głębokość rynku. Animator rynku (market maker) wrzuca te zlecenia, żeby zarabiać na spreadzie. My u siebie w biurze na warszawskim Śródmieściu kiedyś analizowaliśmy logi z serwerów giełdowych. Okazało się, że animatorzy potrafią wycofać swoje oferty w ułamku sekundy przed uderzeniem dużego gracza. Rynek nagle robi się pusty. Wtedy wpada zlecenie market i cena leci w kosmos. Występuje potężny poślizg cenowy.
Jak czytać kolumny bid i ask bez pomyłek?
Patrzysz na Order Book i widzisz zazwyczaj trzy kolumny. Cena, ilość i suma. Cena to poziom, na którym ktoś postawił zlecenie. Ilość to liczba akcji, kryptowalut czy kontraktów do kupienia lub sprzedania na tym poziomie. Suma to skumulowana wartość wszystkich ofert do danego poziomu cenowego włącznie.
Dobrym pomysłem jest patrzenie wyłącznie na sumę, gdy chcesz ocenić opór. Pojedyncze oferty niewiele znaczą. Zobacz to na przykładzie. Ktoś stawia zlecenie na 100 Bitcoinów. To dużo. Ale jeśli przed nim stoi 500 małych zleceń po 1 Bitcoina, to te małe zlecenia razem tworzą pięć razy większą barierę. Suma daje obraz całości.
Nie daj się zwieść migającym cyferkom. Boty HFT (High-Frequency Trading) wstawiają i anulują oferty w czasie mierzonym w milisekundach. Robią to, by badać reakcję innych algorytmów. To jest syf, którego ludzkie oko nie wyłapie na bieżąco. My czasem musimy spowalniać feed danych o kilkaset milisekund, bo inaczej interfejs przeglądarki po prostu zamarza. Zmieniliśmy te zasady na robocie, bo nikt nie potrafił tego czytać na żywo.
Co to jest ściana buy i ściana sell w praktyce giełdowej?
Ściana kupna (buy wall) pojawia się, gdy na jednym poziomie cenowym wisi gigantyczna ilość ofert kupna. Wygląda to na wykresie głębokości jak wielki, pionowy schodek. Oznacza to, że jeśli cena spadnie do tego poziomu, uderzy w twardy beton. Żeby kurs spadł niżej, sprzedający muszą zasypać swoimi aktywami całą tę ścianę. Muszą zrealizować wszystkie te zlecenia kupna. Często to się nie udaje i cena odbija.
Ściana sprzedaży (sell wall) to sytuacja odwrotna. Ktoś postawił zaporę z ofert sprzedaży. Kurs rośnie, rośnie i nagle uderza w mur. Byki (kupujący) muszą wydać mnóstwo kapitału, by wykupić tę ścianę. Dopóki tego nie zrobią, cena nie pójdzie wyżej. Ściany to psychologia ubrana w wolumen.
Ale tu pojawia się problem. Wieloryby, czyli gracze z ogromnym kapitałem, używają ścian do manipulacji. To nie są prawdziwe chęci zakupu czy sprzedaży. To straszaki.
- Stawiają gigantyczną ścianę sell tuż nad obecną ceną. Drobnica to widzi. Wpada w panikę. Myśli, że cena zaraz spadnie, bo opór jest nie do przebicia.
- Drobni gracze zaczynają wyprzedawać swoje aktywa po niższych cenach.
- Wieloryb po cichu skupuje te tanie aktywa swoimi małymi zleceniami ukrytymi niżej, a potem po prostu anuluje swoją wielką ścianę sell. Znika ona w sekundę.
- Cena wystrzeliwuje do góry. Wieloryb zarobił.
Kiedy wieloryby ustawiają fałszywe zlecenia?
To zjawisko ma swoją nazwę. Spoofing. Jest to nielegalne na rynkach regulowanych, takich jak GPW czy amerykańskie giełdy akcji. Ale na rynkach krypto to chleb powszedni. Oszuści rzucają sztuczne zlecenia z limitem tylko po to, by wywołać reakcję. Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie we wtorek. Widywałem ściany na setki milionów dolarów, które znikały na ułamek sekundy przed tym, jak rynek do nich dotarł. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że bez własnych skryptów weryfikujących czas życia zlecenia, jesteś dawcą kapitału.
Spoofing działa, bo ludzie są leniwi. Patrzą na graficzny wykres głębokości i widzą czerwoną górę. Sprzedają. Nie sprawdzają, czy ta góra stoi tam od godziny, czy pojawiła się milisekundę temu. Fałszywe zlecenia zazwyczaj pojawiają się w momentach niskiej płynności. W nocy. W weekendy. Kiedy animatorzy rynku śpią albo wyłączają swoje algorytmy na czas przerw technicznych.
Spread i głębokość rynku jako twarde wskaźniki
Spread to różnica między najwyższą ofertą kupna (najlepszy bid) a najniższą ofertą sprzedaży (najlepszy ask). Mały spread to dobra płynność. Duży spread to ryzyko. Jeśli kupisz aktywo z dużym spreadem za pomocą zlecenia rynkowego, od razu jesteś na minusie. Zapłaciłeś cenę z góry arkusza, a jeśli zechcesz natychmiast sprzedać, dostaniesz cenę z dołu.
Głębokość rynku pokazuje, ile kapitału potrzeba, by ruszyć cenę o konkretny procent. Im grubszy Order Book, tym trudniej zmanipulować kurs. Na mało znanych altcoinach głębokość rynku potrafi wynosić zaledwie kilka tysięcy dolarów. Wrzucasz zlecenie market na dziesięć tysięcy dolarów i sam tworzysz gigantyczną zieloną świecę na wykresie. Zgarniasz cały arkusz. Zjawisko to nazywamy poślizgiem cenowym (slippage).
Poślizg cenowy uderza w zlecenia rynkowe z potężną siłą. Chcesz kupić 100 akcji po 10 PLN. Ustawiasz zlecenie market. Ale w arkuszu po 10 PLN jest tylko 20 akcji. Kolejne 30 akcji wisi po 10.50 PLN. A reszta po 11 PLN. Twój broker kupi je wszystkie po kolei. Średnia cena zakupu wyniesie znacznie więcej niż początkowe 10 PLN. Dlatego zlecenia limit to podstawa ochrony kapitału.
Moje starcie ze spoofingiem na giełdzie
Pamiętam sytuację z jednej z mniejszych, lokalnych giełd. Wynajmowaliśmy biuro tuż przy stacji metra Świętokrzyska. Monitorowaliśmy arkusz ofert dla pewnego tokena z sektora DeFi. Nagle, znikąd, na poziomie 2.50 USD pojawia się ściana buy o wartości blisko miliona dolarów. To było irracjonalne. Dzienny wolumen na tym tokenie nie przekraczał stu tysięcy. Wszyscy na grupie zaczęli pisać o wejściu instytucji. Kurs zaczął powoli pełznąć w górę, bo boty arbitrażowe i zwykli gracze zaczęli front-runnować tę ścianę. Kupowali po 2.51, 2.52, licząc na to, że poziom 2.50 ich ochroni.
Uruchomiłem nasz prosty skrypt w Pythonie do zrzutów z WebSocketu. Zaczęliśmy analizować ID tych zleceń. To nie była jedna ściana. To było pięćdziesiąt małych zleceń ustawianych i anulowanych w pętli z losowym opóźnieniem. Ktoś tworzył iluzję tłumu. Gdy kurs dotarł do 2.80 USD, ściana na 2.50 wyparowała. Po prostu zniknęła z arkusza. Chwilę później w rynek uderzyło potężne zlecenie sprzedaży po cenach rynkowych. Cena zjechała do 2.10 USD w trzy sekundy. Gość, który postawił ścianę buy, tak naprawdę dystrybuował swoje monety po wyższych cenach naiwnym graczom, a potem zrzucił resztę, wywołując kaskadę likwidacji na pozycjach długich.
To u nas w sumie chyba najczęstsza przyczyna strat wśród początkujących. Ślepa wiara w to, co widać w arkuszu na pierwszy rzut oka. Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za wczoraj, więc wydaje się to tylko jedną z możliwych hipotez na najbliższy kwartał przed spowolnieniem rynku krypto. Czasami po prostu duży gracz rzeczywiście chce kupić i ustawia pasywne zlecenie. Problem w tym, jak odróżnić blef od faktycznego zamiaru.
Zrozumienie struktury Order Booka
Żeby to ułożyć w logiczną całość, przygotowałem proste zestawienie. Tak wygląda uproszczony arkusz ofert z perspektywy serwera giełdowego, gdy odrzucisz cały wizualny szum.
| Strona rynku | Cena (PLN) | Ilość (Wolumen) | Suma skumulowana |
| ASK (Sprzedaż) | 105.50 | 500 | 1200 |
| ASK (Sprzedaż) | 105.00 | 400 | 700 |
| ASK (Sprzedaż) | 104.50 | 300 | 300 |
| SPREAD | 104.00 – 104.50 | – | – |
| BID (Kupno) | 104.00 | 250 | 250 |
| BID (Kupno) | 103.50 | 600 | 850 |
| BID (Kupno) | 103.00 | 1000 | 1850 |
Widzisz to? Na poziomie 103.00 PLN wisi 1000 sztuk. Suma wynosi 1850. To mała ściana buy. Jeśli uderzysz w rynek zleceniem sprzedaży na 2000 sztuk, zjesz cały popyt z poziomów 104.00, 103.50 i 103.00. Kurs spadnie do 102.50 lub niżej. I o to właśnie chodzi w mechanice płynności.
Zostawiam to bez łagodnego przejścia i zbędnego gadania. Masz przed sobą czystą mechanikę rynku. Albo czytasz arkusz i widzisz, kto z kim gra, albo dołączasz do dawców kapitału, którzy klikają kup po zielonej świecy. Wybór należy do ciebie. Zaloguj się na swoje konto, otwórz widok zaawansowany i spróbuj przez godzinę patrzeć tylko na te dwie kolumny. Zrozumiesz więcej niż z jakiejkolwiek książki.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
- Czym dokładnie jest Order Book (arkusz ofert)?
Order Book to elektroniczna lista wszystkich oczekujących zleceń kupna i sprzedaży na giełdzie, zorganizowana według poziomu ceny. Pokazuje głębokość rynku i zamiary inwestorów w czasie rzeczywistym. - Co to jest ściana buy (buy wall)?
Ściana buy to ogromne skupisko zleceń kupna na jednym poziomie cenowym. Działa jak wsparcie, ponieważ aby cena spadła poniżej tego poziomu, sprzedający muszą zrealizować całą tę pulę zleceń. - Co to jest ściana sell (sell wall)?
Ściana sell to bardzo duża liczba zleceń sprzedaży ustawiona na konkretnej cenie. Tworzy silny opór, blokując wzrosty kursu, dopóki kupujący nie wykupią wszystkich wystawionych tam aktywów. - Jakie zjawisko nazywamy spoofingiem w arkuszu ofert?
Spoofing to nielegalna praktyka polegająca na ustawianiu gigantycznych, fałszywych zleceń (ścian) w celu wywołania paniki lub euforii u innych inwestorów. Zlecenia te są anulowane tuż przed ich realizacją. - Dlaczego zlecenia rynkowe (market order) są niebezpieczne przy małej płynności?
Zlecenia rynkowe realizują się natychmiast po najlepszej dostępnej cenie w arkuszu. Przy braku płynności (pustym arkuszu) powoduje to tzw. poślizg cenowy, przez co ostateczna cena transakcji jest dużo gorsza od oczekiwanej. - Czym różni się strona bid od strony ask?
Strona bid zawiera zlecenia kupna od osób, które chcą zapłacić jak najmniej. Strona ask to oferty sprzedaży od osób chcących zbyć aktywo po jak najwyższej cenie. Różnica między najwyższym bidem a najniższym askiem to spread.
Bibliografia
1. Komisja Nadzoru Finansowego – https://www.knf.gov.pl
2. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie – https://www.gpw.pl
3. Narodowy Bank Polski – https://www.nbp.pl
4. Główny Urząd Statystyczny – https://stat.gov.pl
5. Wydawnictwo Naukowe PWN – https://pwn.pl
Kupuj kryptowaluty BLIKiem ⚡
Błyskawiczne wpłaty bez opłat i prowizji na giełdzie OKX.
