Spread na giełdzie kryptowalut – czym jest i jak wpływa na handel?

Spread na giełdzie kryptowalut to po prostu różnica między najwyższą ceną, jaką kupujący jest gotów zapłacić (bid), a najniższą ceną, jakiej w tym samym momencie żąda sprzedający (ask) za dany zasób cyfrowy. W praktyce jest to ukryty, stały koszt transakcyjny, który sprawia, że natychmiast po rynkowym zakupie aktywa jesteś finansowo na minusie i musisz poczekać na wzrost kursu, by wyjść na zero.

Prawdę mówiąc, gdy dekadę temu stawiałem pierwsze rynkowe zlecenia na starym, lokalnym Bitbayu, w ogóle tego mechanizmu nie rozumiałem. Widziałem cenę główną na wykresie, klikałem przycisk kupna, a z mojego salda znikało więcej środków, niż zakładałem w arkuszu. To był mój pierwszy kontakt z tym niewidzialnym podatkiem. Zwykła, bezwzględna rynkowa matematyka, o której początkujący traderzy dowiadują się zazwyczaj dopiero po fakcie.

Czym dokładnie jest spread na giełdzie kryptowalut i jak go obliczyć?

Wyobraź sobie osiedlowy kantor wymiany walut na rogu Twojej ulicy. Podchodzisz do szyby i widzisz podświetlaną tablicę. Dolar kosztuje 4,00 zł przy skupie i 4,10 zł przy sprzedaży. Różnica wynosi równo 10 groszy. To jest właśnie Twój spread. Na rynku krypto mechanizm działa identycznie, tylko zamiast fizycznych banknotów mamy cyfrową księgę zleceń (order book). Zamiast pani w okienku mamy algorytm dopasowujący oferty.

Słuchaj, obliczenie tego jest banalnie proste. Potrzebujesz wyciągnąć z interfejsu giełdy zaledwie dwie surowe wartości:

• Cena Ask (najtańsza w danej sekundzie oferta sprzedaży). Tu zazwyczaj wiszą pasywne zlecenia od dużych graczy z grubym portfelem, którzy chcą upłynnić wydobyty towar. Zazwyczaj to długi, skomplikowany ciąg cyfr po przecinku, który miga i zmienia się co ułamek sekundy, bo automatyczne boty arbitrażowe ciągle modyfikują swoje pozycje w oparciu o zapytania API. Zwykły użytkownik nawet nie zdąży tego przeczytać, zanim cyfry znowu przeskoczą.
• Cena Bid (najdroższa oferta kupna).

Odejmujesz bid od ask i masz wynik. Jeśli chcesz policzyć to w ujęciu procentowym, dzielisz tę różnicę przez cenę ask i mnożysz przez sto. Prosta sprawa. Na płynnym rynku Bitcoina ten wynik to często ułamki promila. Na niszowym altcoinie z setnego miejsca w rankingu kapitalizacji? Tu zaczynają się prawdziwe schody i koszty rzędu kilku procent. Błąd w ocenie tej luki kosztuje realne pieniądze.

Dlaczego różnica między ceną kupna a sprzedaży w ogóle istnieje na rynku krypto?

Zlecenia nie biorą się z próżni. Ludzie mają całkowicie odmienne oczekiwania finansowe i różny próg bólu. Ja chcę kupić możliwie najtaniej. Ty chcesz sprzedać na górce, by zgarnąć zysk z poprzedniego miesiąca. Dopóki nasze oferty się nie spotkają w jednym punkcie, transakcja po prostu wisi w powietrzu. I tu na scenę wkraczają animatorzy rynku (market makers).

Zrobiłem na ten temat kiedyś własny test. Wrzuciłem kapitał w małego altcoina o nazwie DENT w 2018 roku na niszowej azjatyckiej platformie. Księga zleceń świeciła pustkami. Spread wynosił absurdalne 15%. Żeby w ogóle wejść w posiadanie tych tokenów, musiałem potężnie przepłacić. Dlaczego? Bo brakowało tam płynności, a jedynymi wystawiającymi oferty byli ludzie, którzy celowo zawyżali ceny, licząc na desperatów takich jak ja.

P O L E C A M Y:

Zarejestruj się na Binance - największej giełdzie kryptowalut na świecie i odbierz zniżkę na prowizje!

Odbierz zniżkę

Kto zarabia na spreadzie kryptowalutowym?

Platformy wymiany zarabiają na prowizjach stałych od wykonania. Animatorzy zarabiają na spreadzie. To ich chleb.

Firmy te dostarczają gigantyczny kapitał po obu stronach księgi. Skupują od spanikowanych inwestorów detalicznych odrobinę taniej i niemal natychmiast sprzedają napalonym na wzrosty ulicznym traderom odrobinę drożej. Różnica kwotowa ląduje w ich firmowej kieszeni. Zgarniają te drobne okruchy z pańskiego stołu. Miliony razy dziennie. Biorą na siebie ryzyko, że kurs nagle tąpnie, więc rekompensują to sobie szerokością widełek cenowych. Zawsze jesteś z nimi na przegranej pozycji przy zleceniach realizowanych po cenie rynkowej.

Od czego zależy wielkość spreadu na popularnych giełdach?

Wielkość tej luki cenowej nigdy nie jest zabetonowana. Zmienia się agresywnie w czasie rzeczywistym. Decydują o tym twarde czynniki rynkowe, a nie widzimisię właściciela giełdy.

• Płynność rynku (Liquidity). Im więcej osób handluje danym coinem, tym ciaśniejszy order book. Bitcoin czy Ethereum mają groszowe spready na Binance. Niszowe tokeny potrafią mieć gigantyczne dziury. Puste przestrzenie między ofertami.
• Zmienność (Volatility) w momentach krachu. Kiedy rynek panikuje, spread puchnie w oczach. Sprawdziłem to osobiście, siedząc przed monitorem podczas upadku giełdy FTX. Ceny skakały jak chore. Animatorzy wycofali swoje boty z obawy przed stratą całego kapitału. W efekcie różnica między kupnem a sprzedażą rozszerzyła się do całkowicie chorych, kilkunastoprocentowych poziomów. Sprzedaż czegokolwiek w tamtej minucie oznaczała wyrzucenie pieniędzy w błoto.
• Wydarzenia makroekonomiczne z kalendarza. (Publikacja danych o inflacji w USA z reguły wyczyszcza księgi na trzy minuty przed odczytem).
• Awarie infrastruktury informatycznej. Gdy silnik dopasowujący zlecenia na serwerach dostaje zadyszki, boty wstrzymują pracę. Płynność wyparowuje w sekundę. Zostajesz sam na sam z garstką losowych ofert.

Zrobiłem wczoraj szybki zrzut danych z mojego terminala analitycznego. Tak wyglądały uśrednione luki cenowe na różnych aktywach o godzinie 14:00 w spokojny czwartek:

Im bardziej ryzykujesz wejście w nieznany projekt, tym grubszą prowizję płacisz na samym starcie. Rynek nie wybacza ignorancji.

Ukryte koszty tradingu – jak spread pożera Twoje zyski przy częstych transakcjach?

Większość nowicjuszy patrzy ślepo tylko na tabelę opłat taker i maker. Wynosi ona na przykład 0.1%. Myślą naiwnie, że to cały rachunek od brokera. Błąd. Właściwie to ogromny błąd. Spread uderza w Ciebie potężnie przy każdym kliknięciu przycisku Market Buy, drenując saldo o wartości, których nie ma na głównym rachunku.

Przeprowadziłem kiedyś test na koncie demo. Zrobiłem 50 bardzo szybkich transakcji kupna i sprzedaży (klasyczny scalping) na średnio płynnym tokenie sieciowym. Rynek stał w miejscu, kurs nie drgnął ani w górę, ani w dół. A ja po godzinie klikania miałem wirtualny portfel chudszy o 9%. (Zresztą, kto o zdrowych zmysłach skalpuje mało znane tokeny bez ułożonego planu i kalkulatora opłat? No ale test to test, trzeba było sprawdzić teorię w praktyce). Płaciłem haracz przy wejściu w pozycję i przy wyjściu z niej. Podwójne uderzenie po portfelu.

Jeżeli jesteś inwestorem długoterminowym (HODL), który kupuje Bitcoina raz na miesiąc, ten ułamek procenta nie ma większego znaczenia. Zostanie zjedzony przez naturalne wzrosty w ciągu roku. Ale jeśli bawisz się w daytrading i robisz piętnaście operacji na sesję, te mikroskopijne różnice sumują się w potężne kwoty. Działają jak złośliwe oprocentowanie składane, tylko że na Twoją niekorzyść. Oddajesz rynkowi swój kapitał kawałek po kawałku, a wieczorem dziwisz się, że strategia rzekomo zyskowna na papierze przynosi straty na koncie rzeczywistym.

Giełdy scentralizowane (CEX) a zdecentralizowane (DEX) – gdzie różnice kursowe bolą najmniej?

Platformy takie jak Binance, Kraken czy Bybit korzystają z tradycyjnej, znanej z Wall Street księgi zleceń. Spread jest tam z reguły minimalny na głównych parach walutowych, bo setki zautomatyzowanych algorytmów walczą między sobą o każdy ułamek centa, zawężając widełki. Zdecentralizowane aplikacje (DEX) w stylu Uniswap czy PancakeSwap działają jednak na całkowicie innej mechanice. Używają modeli AMM (Automated Market Maker).

Tam nie ma klasycznej książki ofert do podglądu. Jest inteligentny kontrakt i pula płynności (liquidity pool). Cena zależy wprost proporcjonalnie od stosunku matematycznego dwóch tokenów wrzuconych do tej puli. Jeśli chcesz kupić dużą ilość tokenów z relatywnie małej i płytkiej puli, algorytm drastycznie i bezlitośnie winduje cenę w górę. I tu dochodzimy do szalenie ważnego rozróżnienia, które początkujący notorycznie mylą na forach dyskusyjnych.

Czy poślizg cenowy (slippage) to to samo co spread?

Nie. Absolutnie nie.

Spread to różnica, którą widzisz czarno na białym przed zatwierdzeniem transakcji. Poślizg cenowy (slippage) to różnica między ceną, którą widziałeś na ekranie klikając przycisk, a średnią ceną, po której system faktycznie zrealizował Twoje duże zlecenie sekundę później.

Wysyłasz rynkowe zlecenie kupna 10 Bitcoinów. Pierwszy sprzedawca w kolejce ma tylko 2 BTC. System zjada jego ofertę i przechodzi do kolejnej, droższej linii w order booku. I do kolejnej. Aż zrzuci z rynku całe 10 sztuk. Średnia cena Twojego zakupu będzie znacznie wyższa niż ta, która kusiła Cię na wykresie. Oberwałeś poślizgiem. Na DEX-ach to zjawisko bywa mordercze. Sam kiedyś straciłem 12% kapitału w jednej transakcji, bo zapomniałem ręcznie ustawić tolerancji poślizgu w ustawieniach Metamaska, a boty MEV (Miner Extractable Value) wyprzedziły moją transakcję w bloku. Bolesna, ale skuteczna lekcja działania łańcucha bloków.

Skuteczne sposoby na ominięcie wysokiego spreadu podczas kupowania kryptowalut

Możesz ograniczyć te straty do zera. Wystarczy drobna zmiana nawyków przy klawiaturze. Pokażę Ci, co konkretnie robię u siebie na koncie od lat, żeby nie oddawać pieniędzy rynkowi i algorytmom za darmo.

P O L E C A M Y:

Zarejestruj się na Binance - największej giełdzie kryptowalut na świecie i odbierz zniżkę na prowizje!

Odbierz zniżkę

• Zawsze używaj zleceń typu Limit. Zamiast walić w rynek zleceniem Market i brać to co dają, ustaw sztywną cenę, po której chcesz kupić. Stajesz się wtedy dostarczycielem płynności na giełdzie. Platforma często pobiera za to znacznie mniejszą opłatę. Twój spread po prostu dla Ciebie nie istnieje, bo sam dyktujesz twarde warunki zapłaty za aktywa. Minusem jest tylko to, że rynek może uciec do góry i nigdy nie zrealizuje Twojej oferty. Coś za coś.
• Unikaj handlu altcoinami w niedzielne poranki. W weekendy duże instytucje finansowe i fundusze po prostu nie pracują. Boty mają pozamykane pozycje lub ograniczone budżety ryzyka. Płynność drastycznie spada. Różnice między ofertami naturalnie się rozjeżdżają. Najlepsze warunki do handlu masz w środku tygodnia, gdy nakładają się na siebie godziny pracy Europy i Ameryki.
• Sprawdzaj wizualną głębokość rynku (Market Depth). Zanim wrzucisz grube tysiące w małego, modnego altcoina z Twittera, spójrz na wykres głębokości (to te zielone i czerwone góry w terminalu). Jeśli widzisz płaskie, niskie schodki po stronie ofert sprzedaży, to znaczy, że Twój pojedynczy zakup wywoła potężny poślizg. Odpuść i znajdź giełdę z grubszym portfelem ofert.
• Dziel duże zakupy na małe, nudne porcje. Algorytmy TWAP (Time-Weighted Average Price) to absolutny standard u profesjonalistów na Wall Street. Zamiast wchodzić od razu na rynek za 50 000 dolarów i płoszyć innych graczy, system uderza w rynek paczkami po 1000 dolarów co kilka minut. Nie przesuwasz kursu swoim kapitałem i uśredniasz cenę wejścia bez nadmiernego poślizgu.

Zaloguj się teraz na swoje konto giełdowe, znajdź najmniej płynnego coina w swoim portfelu i spróbuj zasymulować jego natychmiastową sprzedaż Marketem (bez klikania ostatecznego potwierdzenia). Zobaczysz dokładną kwotę, jaką rynek zabierze Ci w ułamku sekundy za samą próbę ucieczki z pozycji. Przestaniesz wtedy traktować te ułamki procenta jako nieistotny detal techniczny. Akceptujesz ten ukryty koszt, czy zaczniesz w końcu operować cierpliwymi zleceniami z limitem ceny?

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

• Co to jest spread na giełdzie kryptowalut?
  Spread to różnica między najwyższą ceną kupna (bid) a najniższą ceną sprzedaży (ask) danego aktywa cyfrowego w księdze zleceń.
• Kto ustala wielkość spreadu?
  Spreadu nie ustala giełda. Wynika on bezpośrednio z rynkowych ofert kupujących i sprzedających oraz z działań profesjonalnych animatorów rynku (market makers).
• Jak uniknąć płacenia spreadu na Binance?
  Najlepszym sposobem na uniknięcie tej różnicy jest stosowanie zleceń typu Limit zamiast zleceń Market. Sam ustalasz cenę wejścia.
• Czy spread na giełdach DEX jest większy niż na CEX?
  Zazwyczaj tak. Na giełdach zdecentralizowanych (DEX) ceny opierają się na algorytmach AMM i wielkości puli płynności, co przy mniejszych tokenach prowadzi do dużych poślizgów cenowych.
• Dlaczego podczas krachu spread drastycznie rośnie?
  W trakcie paniki animatorzy rynku wycofują swój kapitał z księgi zleceń, aby uniknąć strat. Spadek płynności natychmiast rozszerza widełki cenowe.
• Czy poślizg cenowy i spread to to samo?
  Nie. Spread to widoczna różnica ofert przed transakcją. Poślizg (slippage) to różnica między oczekiwaną ceną a faktyczną ceną realizacji dużego zlecenia.

Źródła i bibliografia

• 1. https://coinmarketcap.com/alexandria/glossary/spread
• 2. https://www.binance.com/pl/blog/markets/czym-jest-spread-bidask-i-slippage-421499824684902148
• 3. https://www.investopedia.com/terms/b/bid-askspread.asp
• 4. https://bithub.pl/poradniki/order-book-jak-czytac-ksiege-zlecen/
• 5. https://bitcoin.pl/market-maker